Πέμπτη, 26 Απριλίου 2018

Το Ημερολόγιο των Τίγρεων: 26 Απριλίου 1943

Το Ημερολόγιο των Τίγρεων


Οι Μονάδες των Tiger απέκτησαν μεγάλη φήμη κατά τη διάρκεια του Β΄ Π.Π. και ίσως ακόμη μεγαλύτερη μετά απ΄ αυτόν. Το «Ημερολόγιο των Τίγρεων» παρουσιάζει τις επιχειρήσεις τους μέρα με τη μέρα.


schwere Panzer-Abteilung 504

Έμβλημα schw. Pz-Abt. 504
Αποκρούστηκε μία επίθεση εναντίον τμημάτων της 10ης Τεθωρακισμένης Μεραρχίας, νότια του ποταμού Medjerda. Έξι με οχτώ Tiger κατέστρεψαν περισσότερα από είκοσι εχθρικά άρματα. Στον διοικητή της Επιλαρχίας, Ταγματάρχη Seidensticker, απονεμήθηκε ο Σταυρός των Ιπποτών.




13./SS-Panzer-Regiment 1

Η Ίλη έλαβε διαταγή να κινηθεί, και κινήθηκε, στον χώρο συγκεντρώσεως της για την Επιχείρηση «Zitadelle» (ακρόπολη – φρούριο), την επίθεση στο Κουρσκ.

18 Μαρτίου 1943
Το μέτωπο στη νότια Ρωσία, στις 18 Μαρτίου 1943, όπως διαμορφώθηκε μετά την ολοκλήρωση της γερμανικής επιθετικής επιστροφής και την ακινητοποίηση των αντιμαχόμενων λόγω της λάσπης. Στον χάρτη φαίνεται ο θύλακας του Κουρσκ. ΠΗΓΗ

Με την κατάληψη του Belgorod ολοκληρώθηκε η επιθετική επιστροφή της γερμανικής Ομάδας Στρατιών «Νότου», ενώ το λιώσιμο των χιονιών και η λάσπη που κάλυψε τις ρωσικές πεδιάδες ουσιαστικά ακινητοποίησε τους δύο αντιμαχόμενους. Έτσι από την ολοκλήρωση των προηγούμενων επιχειρήσεων δημιουργήθηκε ο θύλακας του Κουρσκ, μία ρωσική εισέχουσα στη γερμανική διάταξη με πλάτος στη βάση της 70 μίλια και περίμετρο 250 μίλια.

Η ακινητοποίηση των δυνάμεων δεν εμπόδισε τα αρχηγεία των δύο στρατών να σχεδιάσουν τα επόμενα βήματα τους.

Έριχ φον Μάνσταϊν
Έριχ φον Μάνσταϊν
Ο διοικητής της Ομάδας Στρατιών «Νότου», Στρατάρχης Έριχ φον Μάνσταϊν, πίστευε ότι οι Συμμαχικές αποβάσεις στη Βόρεια Αφρική σήμαιναν, αναπόφευκτα, το τέλος της παρουσίας του Άξονα εκεί και την επακόλουθη απόβαση των Συμμάχων στην Ευρώπη. Εξ αυτού, ο Μάνσταϊν θεωρούσε ότι ο χρόνος για τη Γερμανία στο Ανατολικό Μέτωπο μετρούσε αντίστροφα, γιατί μοιραία θα επέρχονταν η ανάγκη να μεταφερθούν δυνάμεις στη Δύση για να αντιμετωπίσουν τους Συμμάχους.

Ο Μάνσταϊν πίστευε όμως ότι η αναλογία των δυνάμεων στο Ανατολικό Μέτωπο επέβαλλε στη γερμανική πλευρά την υιοθέτηση της άμυνας ως της βασικής μορφής διεξαγωγής επιχειρήσεων.

Ο Μάνσταϊν δεν γνώριζε αν οι Ρώσοι θα επιτίθονταν αμέσως με το πέρας της περιόδου της λάσπης, μιας και θα μπορούσαν να περιμένουν υπομονετικά τους Συμμάχους να ανοίξουν το δεύτερο μέτωπο στην Ευρώπη, όμως η άποψη του ήταν ότι ο Στάλιν θα επιθυμούσε να φτάσει πρώτος στην Ανατολική Ευρώπη και στα Βαλκάνια, γι΄ αυτό και δεν θα κάθονταν με σταυρωμένα χέρια. Άλλωστε, η δύναμη του Κόκκινου Στρατού ήταν τέτοια που μπορούσε να δοκιμάσει εκ νέου να αποκόψει τη νότια γερμανική πτέρυγα στη Ρωσία.

Ο Μάνσταϊν θεωρούσε ως πιθανότερο τρόπο ενεργείας των Σοβιετικών την επίθεση επί των γερμανικών θέσεων στον ποταμό Mius και στον μέσο ρου του ποταμού Ντόνετς, επίθεση η οποία θα κλιμακώνονταν με ενέργεια από την περιοχή του Χαρκόβου προς τον ποταμό Δνείπερο.

Με βάση όλα τα παραπάνω ο διοικητής της Ομάδας Στρατιών «Νότου» διατύπωσε την πρόταση του ως εξής: Με την έναρξη της σοβιετικής επίθεσης σύμπηξη της γερμανικής διάταξης από τον ποταμό Mius στη γραμμή DniproMelitopol (Μελιτούπολη), ώστε να ανοίξει η οδός προς τον κάτω Δνείπερο, δέλεαρ στο οποίο οι Ρώσοι δεν θα αντιστέκονταν Όταν οι Ρώσοι θα είχαν εμπλακεί σε βάθος βίαιη επιθετική επιστροφή με τον όγκο των δυνάμεων της Ομάδας Στρατιών «Νότου», οι οποίες θα προσέβαλλαν το βόρειο πλευρό της ρωσικής επίθεσης. Ο Μάνσταϊν επεσήμανε ότι ο σκοπός της γερμανικής ενέργειας θα ήταν η καταστροφή σοβιετικών δυνάμεων και όχι η κατοχή εδάφους. Ο ίδιος πίστευε ότι μόνο αυτή η μορφή άμυνας θα μπορούσε να απομειώσει αποφασιστικά τη σοβιετική ισχύ και να δώσει ελπίδες στη Γερμανία.

Με την άποψη του Μάνσταϊν συντάχθηκαν ο Στρατηγός Kurt Zeitzler, αρχηγός του γενικού επιτελείου στρατού, ο Αντιστράτηγος Adolf Heusinger, διευθυντής επιχειρήσεων του Zeitzler και ο Στρατάρχης Günther von Kluge, διοικητής της Ομάδας Στρατιών «Κέντρου».

Ο Χίτλερ είχε δεχτεί με βαριά καρδιά τον (νικηφόρο) ελιγμό του Μάνσταϊν τον Φεβρουάριο και τώρα δεν είχε ούτε στο ελάχιστο τη διάθεση να αποδεχτεί οικιοθελή απώλεια εδαφών. Όμως, πολιτικά, χρειαζόταν μία μεγάλη στρατιωτική επιτυχία στη Ρωσία για να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των συμμάχων του και να έλξει την Τουρκία στην πλευρά του Άξονα.

Την επιτυχία αυτή ο Χίτλερ αποφάσισε να την αναζητήσει με μία επίθεση στον θύλακα του Κουρσκ. Μία νίκη εκεί θεωρήθηκε ότι θα απέφερε πολλαπλά οφέλη. Εκτός από την επίτευξη των πολιτικών στόχων του Χίτλερ η συνεπακόλουθη καταστροφή ρωσικών τεθωρακισμένων δυνάμεων θα απέκλειε μία σοβιετική επίθεση το καλοκαίρι του 1943, η μείωση του μετώπου θα εξοικονομούσε γερμανικές μεραρχίες, οι οποίες θα μπορούσαν να μετακινηθούν στη Δύση, ενώ το ίδιο του Κουρσκ ήταν σιδηροδρομικός κόμβος, που θα επέτρεπε τη σιδηροδρομική σύνδεση της Ομάδας Στρατιών «Κέντρου» με το Χάρκοβο. Στις 30 Μαρτίου είχε ήδη συνταχθεί ένα προσχέδιο της επικείμενης επιχείρησης.

Ο Μάνσταϊν, με δεδομένη την απόφαση του Χίτλερ, αναγνώριζε τα θετικά μίας επιτυχίας στο Κουρσκ, πίστευε όμως ότι ο προσφορότερος χρόνος γι΄ αυτήν την επίθεση ήταν αμέσως μετά το πέρας της περιόδου της λάσπης.

Στις 15 Απριλίου εκδόθηκε από το γερμανικό αρχηγείο η Διαταγή Επιχειρήσεων Νο. 6 που περιέγραφε τους σκοπούς και την ιδέα ενεργείας της Επιχείρησης «Zitadelle», της επίθεσης στο Κουρσκ. Η επίθεση θα διενεργούνταν από τις Ομάδες Στρατιών «Κέντρου», που θα εκκινούσε από το Orel (Oryol), και «Νότου», που θα εκκινούσε από το Belgorod, με σκοπό την εξάλειψη του θύλακα και θα άρχιζε την πρώτη βδομάδα του Μαΐου.

Οι Ρώσοι είχαν παρατηρήσει τη συγκέντρωση ισχυρών γερμανικών δυνάμεων βόρεια και νότια από τον θύλακα του Κουρσκ, που υποδείκνυε την πρόθεση για μία συγκλίνουσα επίθεση.

Στις 12 Απριλίου ο Ζούκοφ υπέβαλε στον Στάλιν τις προτάσεις του για τη συνέχεια του πολέμου το 1943. Η κεντρική του ιδέα ήταν να αφεθούν οι Γερμανοί να επιτεθούν πρώτοι, ώστε να φθαρούν, να απολέσουν μεγάλο μέρος από τα τεθωρακισμένα τους και στη συνέχεια ο Κόκκινος Στρατός, με φρέσκιες δυνάμεις, να επιτεθεί για να τους αποτελειώσει. Ο Στάλιν συναίνεσε και εκδόθηκαν διαταγές να αρχίσει εκτενής αμυντική οργάνωση του θύλακα.

Ο Στάλιν εκτός από τις πληροφορίες που μπορούσε να συγκεντρώσει ο Κόκκινος Στρατός μέσω της επίγειας και εναέριας αναγνώρισης είχε λεπτομερέστατη ενημέρωση και από μία άλλη οδό.

Alexander Radó
Alexander Radó (1899-1981) 
Κεντρικό πρόσωπο στην εξιστόρηση που ακολουθεί είναι ο Ούγγρος Alexander Radó. Ο Radó κατατάχτηκε στον αυστροουγγρικό στρατό το 1917 και ονομάστηκε αξιωματικός του πυροβολικού το 1918, λίγο πριν το τέλος του Α΄ Π.Π. Μετά την κατάλυση της αυστριακής μοναρχίας έγινε μέλος του ουγγρικού κουμμουνιστικού κόμματος και κομισάριος σε μεραρχία του ουγγρικού «Κόκκινου Στρατού».

Την 1η Σεπτεμβρίου 1919 καταλύθηκε το κουμουνιστικό καθεστώς που είχε εγκατασταθεί στην Ουγγαρία στις 21 Μαρτίου του ίδιου έτους και ο Radó πέρασε στην Αυστρία όπου σπούδασε γεωγραφία και χαρτογραφία στη Βιέννη. Εκτός αυτών αναμετέδιδε εκπομπές του σοβιετικού ραδιοφώνου.

Το 1922 μετακινήθηκε στη Γερμανία για να συνεχίσει τις σπουδές του. Τον Οκτώβριο του 1923 πήρε μέρος στην προετοιμασία κουμουνιστικής ένοπλης εξέγερσής στο Leipzig. Η κίνηση όμως δεν έγινε και ο Radó κατέφυγε στη Σοβιετική Ένωση. Επέστρεψε στη Γερμανία το 1926, όπου ίδρυσε ένα χαρτογραφικό πρακτορείο και έδινε διαλέξεις πολιτικού περιεχομένου.

Μετά την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία ο Radó εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου ίδρυσε το ειδησεογραφικό πρακτορείο «Inpress».  Το 1935, κατά τη διάρκεια επίσκεψης του στη Μόσχα στρατολογήθηκε από τη σοβιετική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών, με αποστολή να συλλέγει πληροφορίες για τη Γερμανία.

Το 1936 μετέφερε το πρακτορείο του στη Γενεύη, όπου αυτό εμφανίστηκε με την επωνυμία «Geopress». Στην Ελβετία μέσω του εκεί κουμμουνιστικού κόμματος ήρθε σε επαφή με τον Edward Hamel, έμπορο ραδιοφώνων και τεχνικό ασυρμάτων. Ο Hamel κατασκεύασε έναν ασύρματο πολύ μεγάλης εμβέλειας για λογαριασμό του Radó. To 1939 o ασύρματος αυτός κατασχέθηκε από την ελβετική αστυνομία, αλλά ο Hamel έφτιαξε έναν δεύτερο, χειριστής του οποίου ήταν ο Άγγλος Alexander Foote. Ο Foote είχε πολεμήσει στον Ισπανικό Εμφύλιο με τη Διεθνή Ταξιαρχία και ήταν πράκτορας της Σοβιετικής Ένωσης από το 1938.

Στις 30 Μαρτίου 1941 ο Foote, από το διαμέρισμα του στη Λωζάννη, ξεκίνησε τις εκπομπές του στη Μόσχα. Κατά τη διάρκεια του Β΄ Π.Π. εξέπεμψε συνολικά 6.000 μηνύματα και παρασημοφορήθηκε τέσσερις φορές από τη Σοβιετική Ένωση.

Ο Edward Hamel εγκαταστάθηκε σε νέα οικεία, στη Γενεύη, και από εκεί, μαζί με τη γυναίκα του Olga, εξέπεμπαν μηνύματα για λογαριασμό του Radó. Τον Νοέμβριο του 1942 τιμήθηκε και ο Hamel με σοβιετικό παράσημο.

Ένας τρίτος ασύρματος βρίσκονταν στο διαμέρισμα της Margareta Bolli, 22 ετών, ερωμένης του Radó. Τον ασύρματο τον είχε κατασκευάσει και αυτόν ο Hamel και τον είχε τοποθετήσει μέσα σε ένα πικ-απ. Η Bolli εκπαιδεύτηκε στον χειρισμό του ασυρμάτου από τον Foote και από το 1942 άρχισε να στέλνει τρία μηνύματα τη βδομάδα στη Μόσχα.

Rudolf Roessler
Ο Rudolf Roessler (1897-1958) το 1953
Σημαντική πηγή πληροφοριών του Radó  αποτέλεσε ο Rudolf Rössler. Ο Rössler υπηρέτησε κατά τον Α΄ Π.Π. στο Δυτικό Μέτωπο. Μετά τον πόλεμο εργάστηκε στην εφημερίδα «Augsburger Allgemeine». Όταν ο Χίτλερ άρχισε να παίζει σημαντικό ρόλο στη γερμανική πολιτική σκηνή ο Rössler στάθηκε απέναντι στο ναζιστικό κόμμα. Το 1933 γνώρισε τον Ελβετό Xaver Schnieper, γιο κυβερνητικού συμβούλου από τη Λουκέρνη, που τον συμβούλεψε να εγκαταλείψει τη Γερμανία. Αυτό έγινε και ο Rössler εγκαταστάθηκε στη Λουκέρνη, όπου ανέλαβε τη διεύθυνση του εκδοτικού οίκου «Vita Nova».

Ο Xaver Schnieper, ο οποίος από το 1939 είχε στρατολογηθεί από την υπηρεσία πληροφοριών του ελβετικού στρατού, έφερε σε επαφή τον Rössler με την ομάδα συλλογής πληροφοριών «Πιλάτος», που διευθύνονταν από τον Ταγματάρχη Hans Hausamann και είχε την έδρα της στη Villa Stutz στη Λουκέρνη. Ο Rössler συνέλεγε ότι πληροφορίες μπορούσε να βρει για την κατάσταση στη Γερμανία. Εκείνη την εποχή οι ελβετικές υπηρεσίες πληροφοριών διέθεταν πλήθος πρακτόρων ακόμη και στη γερμανική αντικατασκοπία, στις βρετανικές και γαλλικές υπηρεσίες πληροφοριών και στην εξόριστη τσεχοσλοβακική κυβέρνηση στο Λονδίνο.

Ο Γερμανός δημοσιογράφος Christian Schneider ζούσε από το 1927 στην Ελβετία και εργάζονταν στο Διεθνές Γραφείο Ευρέσεως Εργασίας στη Γενεύη. Εκεί είχε γνωρίσει την Πολωνογερμανίδα κομμουνίστρια Rachel Dübendorfer και απέκτησε σχέση μαζί της. Η Dübendorfer έμπασε τον Schneider στο σοβιετικό δίκτυο κατασκοπείας. Όμως το καλοκαίρι του 1939 ο Schneider μετακόμισε στη Λουκέρνη και έπιασε δουλειά στον Οίκο «Vita Nova» Ο Rössler συμπάθησε τον Schneider και μοιράζονταν μαζί του τις πληροφορίες του.  Παρά τη διακοπή της σχέσης του με την Dübendorfer ο Schneider της έστελνε τις πληροφορίες που αποκτούσε από τον Rössler.

Η Dübendorfer παντρεύτηκε τον Γερμανό κομμουνιστή Paul Böttcher, ο οποίος από το 1936 ζούσε παράνομα στην Ελβετία. Ο Böttcher αξιολόγησε θετικά τις πληροφορίες που έστελνε ο Schneider στη σύζυγό του και μέσω αυτού ήρθε σε επαφή με τον Rössler και του πρότεινε τη δημιουργία ενός δικτύου που θα περιλάμβανε τον Rössler, με το ψευδώνυμο «Λουκία», τον Schneider, με το ψευδώνυμο «Ράφτης», και την Dübendorfer, με το ψευδώνυμο «Σίσυ». Η «Σίσυ» όμως εργάζονταν ήδη για τους Σοβιετικούς και συγκεκριμένα για τον Radó. Η Dübendorfer γνώριζε τον Radó με το ψευδώνυμο «Ντόρα». Έτσι οι πληροφορίες της «Λουκίας» κατέληγαν στην «Ντόρα». Ο Radó παρά τις προσπάθειες του και τις εντολές που λάμβανε από τη Μόσχα δεν είχε καταφέρει να εξακριβώσει την πηγή των πληροφοριών του Rössler, οι οποίες ήταν πάντα αξιοθαύμαστα ακριβείς.

Στη Γενεύη ο Radó ζούσε με τη σύζυγο του, τη Γερμανίδα κομμουνίστρια Helen Jansen, η οποία εργάζονταν επίσης για τους Σοβιετικούς με το ψευδώνυμο «Μαρία».

Otto Pünter
Otto Pünter (1900-1988) 
Ο Radó εκτός από τις πληροφορίες που έφταναν σε αυτόν από τον Rössler λάμβανε πληροφορίες και από την ομάδα «Pakbo», ιδρυτής και διευθυντής της οποίας ήταν ο σοσιαλδημοκράτης Ελβετός δημοσιογράφος Otto Pünter, ο οποίος εργάζονταν στο γραφείο τύπου της ελβετικής βουλής.

Την 1η Απριλίου, μέσω του Radó, η Μόσχα γνώριζε ήδη το περιεχόμενο του προσχεδίου για την επίθεση στο Κουρσκ, που είχε συνταχθεί στις 30 Μαρτίου. Πηγή της πληροφορίας ήταν ο Rössler. Στις 20 Απριλίου ο Radó, κατόπιν πληροφορίας του Rössler ενημέρωσε τους Σοβιετικούς ότι η γερμανική επίθεση είχε αναβληθεί.

Οι πληροφορίες του Rössler προέρχονταν κατευθείαν από το αρχηγείο του γερμανικού στρατού. Προκύπτει έτσι το ερώτημα πως αυτός μπορούσε να έχει τόσο ακριβείς πληροφορίες.

Ας κινηθούμε μπροστά στον χρόνο, μετά τη μάχη του Κουρσκ, στο φθινόπωρο του 1943. Οι ελβετικές αρχές αποφάσισαν τη δημιουργία ενός λόχου ανιχνευτών παράνομων ασυρμάτων, με την κωδική ονομασία «Ομάδα της Λίμνης» και διοικητή τον Λοχαγό Μωρίς Τρεγιέρ.

Τη νύχτα 15/16 Οκτωβρίου ο Λόχος αυτός εντόπισε τον ασύρματο του ζεύγους Hamel και τους συνέλαβε και ώρες αργότερα συνέλαβε τη Margareta Bolli στο διαμέρισμα της, επίσης στη Γενεύη. Στις 20 Νοεμβρίου εντοπίσθηκε και ο τρίτος ασύρματος και συνελήφθη ο Foote στη Λωζάννη.

Η αποκωδικοποίηση των μηνυμάτων που πέρασαν στα χέρια των ελβετικών αρχών τις οδήγησε στους Christian Schneider και Paul Böttcher και από αυτούς στον Rössler, ο οποίος συνελήφθη στις 19 Μαΐου 1944 και κρατήθηκε μέχρι τις 6 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους.

Μετά το τέλος του Β΄ Π.Π. ο Rössler συνέχισε την κατασκοπευτική του δραστηριότητα υπέρ της Σοβιετικής Ένωσης, μέχρι που τον Μάρτιο του 1953, εξαιτίας ενός λάθους, συνελήφθη, και στις 5 Νοεμβρίου του ίδιου έτους καταδικάστηκε από το Ελβετικό Ομοσπονδιακό δικαστήριο σε φυλάκιση δώδεκα μηνών. Το 1958 πέθανε στη Λουκέρνη χωρίς να γίνει, δημόσια τουλάχιστον, γνωστό ποιες ήταν οι πηγές του μέσα στο γερμανικό γενικό επιτελείο. Ίσως να μην τις γνώριζε ούτε και ο ίδιος.


Το 1955 ο Στρατηγός ε.α. Franz Halder, που διετέλεσε αρχηγός του γερμανικού γενικού επιτελείου στρατού την περίοδο 1/9/1938 – 24/9/1942, δήλωσε ότι: «Σχεδόν όλα τα σχέδια των γερμανικών επιχειρήσεων γίνονταν γνωστά στον εχθρό μόλις συντάσσονταν στο αρχηγείο των ενόπλων δυνάμεων (OKW), πριν καν φτάσουν στο δικό μου γραφείο. Αυτό οφείλονταν στην προδοσία ενός μέλους του OKW. Σε όλη τη διάρκεια του πολέμου δεν καταφέραμε να σταματήσουμε αυτή τη διαρροή».


Ο άνθρωπος αυτός που πρόδιδε μέσα από το OKW έγινε γνωστός μόνο με το κωδικό όνομα του: «Werther», ο τραγικός ήρωας της νουβέλας του Γκαίτε.  

Πηγές: Tigers in Combat I & II, STACKPOLE BOOKS 
               Kursk 1943, OSPREY PUBLISHING 
               Νίκαι Απολεσθείσαι, ΓΕΣ 
               KurskThe German View, DA CAPO PRESS 
               Σπιούνοι – Πράκτορες – Προδότες, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΑΔΕΛΦΟΙ ΒΛΑΣΣΗ   
               Scorched Earth, SCHIFFER MILITARY HISTORY